6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 55-56-58-59-60-61 Cevapları
Bileşke Kuvvet Cevapları
2. Ünite- Kuvvetin Etkisinde Hareket: Kuvvetlerin birbirini dengeleyip dengelemediğine göre cisimlerin durgun kalıp kalmayacağını, hızlanıp hızlanmayacağını ya da yön değiştirip değiştirmeyeceğini deneylerle ve günlük hayattan örneklerle inceliyoruz.
Önceki Sayfalar: 47-48-49-50-51-52-53
İçindekiler
6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 55 Cevapları Birinci Kitap
Etkinlik İstasyonu-3
Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlarla ilgili değişkenleri belirleyeceğiniz aşağıdaki etkinliği yapınız.
Halat çekme oyunu, iki takımın birbirine karşı kuvvet uygulayarak bir halatı kendi tarafına doğru çekmeye çalıştığı bir oyundur. Oyunda her iki takım, halatın iki ucundan tutarak rakiplerini ortadaki çizgiye doğru çekmek için kuvvet uygular. Bu oyunda bileşke kuvvetin sıfır ya da sıfırdan farklı olması belirli değişkenlere bağlıdır.
1. Halat çekme oyunu ve bileşke kuvvet ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a. Halat çekme oyununda hangi durumda bileşke kuvvet sıfır olur?
Kısa Cevap: Kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönde olduğunda bileşke kuvvet sıfır olur.
Cevap: İki takımın uyguladığı kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönde olduğunda bileşke kuvvet sıfır olur, halat hiçbir yöne hareket etmez.
b. Halat çekme oyununda hangi durumda bileşke kuvvet sıfırdan farklı olur?
Kısa Cevap: Takımlardan birinin kuvveti daha büyük olduğunda bileşke kuvvet sıfırdan farklı olur.
Cevap: İki takımdan birinin uyguladığı kuvvet diğerinden büyük olduğunda bileşke kuvvet sıfırdan farklı olur, halat güçlü olan takımın bulunduğu yöne doğru hareket eder.
c. Halat çekme oyununda bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını belirleyen değişkenler nelerdir?
Kısa Cevap: Belirleyen değişken, takımların uyguladığı kuvvetlerin büyüklüğüdür.
Cevap: Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını belirleyen değişken, takımların uyguladığı kuvvetlerin büyüklüğüdür; kuvvetler birbirine eşitse bileşke sıfır, eşit değilse sıfırdan farklı olur.
2. Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlarla ilgili günlük hayattan örnekler veriniz.
Kısa Cevap:
- Duvara yaslanan bir dolabı itmek: bileşke kuvvet sıfırdır.
- Boş bir alışveriş arabasını itmek: bileşke kuvvet sıfırdan farklıdır.
Cevap:
- Duvara yaslanan bir dolabı itmeye çalıştığımızda dolabın duvara uyguladığı tepki kuvveti bizim itme kuvvetimizi dengeler; bileşke kuvvet sıfır olduğu için dolap yerinden oynamaz.
- Boş bir alışveriş arabasını ittiğimizde arabayı dengeleyecek başka bir kuvvet olmadığından bileşke kuvvet sıfırdan farklıdır ve araba itme yönünde hareket eder.
6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 56 Cevapları Birinci Kitap
Etkinlik İstasyonu-4
Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler ile ilgili değişkenleri bir deney ile belirleyeceğiniz aşağıdaki etkinliği yapınız.
Malzemeler: oyuncak araba veya eğik düzlem arabası, iki tane plastik şişe, ip, su, makas
Etkinliğin Yapılışı
Görseldeki gibi bir düzenek hazırlayınız. Düzenekte arabanın iki tarafındaki ipin uzunluklarının eşit olmasına dikkat ediniz. Arabayı masanın ortasına yerleştiriniz ve arabanın sabit durmasını sağlayınız. 1. durumda şişelerin her ikisini de yarısına kadar su ile doldurup iplerin diğer uçlarını arabaya aynı yönde bağlayınız. 2. durumda şişelerin her ikisini de yarısına kadar su ile doldurup iplerin diğer uçlarını arabaya zıt yönde bağlayınız. 3. durumda şişelerden birinin yarısını, diğerinin tamamını su ile doldurup iplerin diğer uçlarını arabaya yine zıt yönde bağlayınız. Her durumda arabayı serbest bırakıp hareket durumunu gözlemleyiniz.
Kısa Cevap: 1. durumda araba hareket etti, 2. durumda hareket etmedi, 3. durumda dolu şişenin olduğu yöne hareket etti.
Cevap: Oyuncak arabayı masanın ortasına yerleştirdik, iki plastik şişeyi ipe bağlayıp arabanın iki yanından sarkıttık. 1. durumda iki şişeyi de yarısına kadar doldurup ikisini de arabaya aynı yönde bağladık; kuvvetler aynı yönde toplandığı için araba hareket etti. 2. durumda yine iki şişeyi yarısına kadar doldurup bu kez arabaya zıt yönde bağladık; su miktarları eşit olduğundan kuvvetler birbirini dengeledi ve araba hareket etmedi. 3. durumda şişelerden birinin yarısını, diğerinin tamamını doldurup yine zıt yönde bağladık; bu kez kuvvetler eşit olmadığından araba, dolu olan şişenin bulunduğu yöne doğru hareket etti.
Değerlendirme
a. Hangi durumlarda arabaya etki eden bileşke kuvvet sıfırdan farklıdır?
Kısa Cevap: Bileşke kuvvet 1. ve 3. durumlarda sıfırdan farklıdır.
Cevap: Bileşke kuvvet 1. ve 3. durumlarda sıfırdan farklıdır çünkü bu durumlarda arabaya uygulanan kuvvetler birbirini tam olarak dengelememiştir.
b. 1 ve 2. durumda bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını etkileyen değişken nedir?
Kısa Cevap: Değişken kuvvetlerin yönüdür.
Cevap: Bu iki durumu birbirinden ayıran değişken kuvvetlerin yönüdür; 1. durumda kuvvetler aynı yönde, 2. durumda ise zıt yönde uygulanmıştır.
c. 2 ve 3. durumda bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını etkileyen değişken nedir?
Kısa Cevap: Değişken, su miktarına bağlı kuvvetlerin büyüklüğüdür.
Cevap: Bu iki durumu birbirinden ayıran değişken, şişelerdeki su miktarına bağlı olan kuvvetlerin büyüklüğüdür; 2. durumda kuvvetler eşit, 3. durumda ise farklı büyüklüktedir.
ç. Hangi durumda arabaya etki eden kuvvetler birbirini dengelemiştir?
Kısa Cevap: Kuvvetler 2. durumda birbirini dengelemiştir.
Cevap: Arabaya etki eden kuvvetler 2. durumda birbirini dengelemiştir.
6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 58 Cevapları Birinci Kitap
Etkinlik İstasyonu-5
Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler ile ilgili deney tasarlayacağınız aşağıdaki etkinliği yapınız.
Malzemeler
Bu etkinlikte kullanacağınız malzemeleri grup arkadaşlarınız ile belirleyiniz. Bu malzemeleri kendiniz temin edebilirsiniz veya öğretmeninizin getirdiği malzemelerden seçebilirsiniz. Bu malzemeler oyuncak araba, yapboz gibi farklı oyuncaklar, ip, dinamometre, ağırlık takımları, makara, taş vb. olabilir.
Etkinliğin Yapılışı
Üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturunuz. Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlardaki değişkenleri göz önünde bulundurunuz. Arkadaşlarınız ile nasıl bir deney tasarlayacağınızı kaydediniz. Planınız doğrultusunda süreci eksiksiz yürütmeye çalışınız. Deney süresince verilerinizi sonraki sayfada V diyagramına kaydediniz. Öncelikle dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler ile ilgili odaklanacağınız soruyu belirleyip V diyagramına yazınız. Konu ile ilgili bildiklerinizi ve konunun anahtar kavramlarını diyagrama yazınız. Duran bir cismin dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi ile hareketine yönelik oluşturduğunuz odak sorunuza göre hipotez oluşturup diyagrama yazınız. Hipotezi test etmek için deney düzeneğinize uygun malzemeleri belirleyiniz ve diyagrama yazınız. Seçtiğiniz hipoteze uygun deney düzeneğini tasarlayınız.
Kısa Cevap: Dörder kişilik grup oluşturduk, malzeme olarak oyuncak araba, ip ve dinamometre seçtik, V diyagramını hazırladık.
Cevap: Dörder kişilik gruplar oluşturduk. Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlardaki değişkenleri göz önünde bulundurarak nasıl bir deney tasarlayacağımızı arkadaşlarımızla birlikte kararlaştırdık. Deney malzemesi olarak oyuncak araba, ip ve dinamometre seçtik. Önce dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerle ilgili odaklanacağımız soruyu belirledik, konuyla ilgili bildiklerimizi ve anahtar kavramları not ettik, ardından hipotezimizi oluşturup deney düzeneğimizi tasarladık. Deney süresince topladığımız verileri aşağıdaki V diyagramına kaydettik.
6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 59 Cevapları Birinci Kitap
Kısa Cevap: Odak soru: kuvvetlerin dengelenmesi cismi nasıl etkiler? Hipotez: eşit kuvvet dengeler, farklı kuvvet büyük yöne hareket ettirir.
Cevap:
Odak Soru: Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler bir cismin hareketini nasıl etkiler?
Kavramlar: Kuvvet, bileşke kuvvet, dengelenmiş kuvvet, dengelenmemiş kuvvet, dengeleyici kuvvet.
Bildiklerim: Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir; kuvvetler aynı yönde ise toplanır, zıt yönde ise büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır.
Hipotez: Oyuncak arabaya iki taraftan eşit büyüklükte, zıt yönlü kuvvet uygulanırsa araba hareket etmez; kuvvetlerden biri büyütülürse araba büyük kuvvetin yönünde hareket eder.
Malzemeler: Oyuncak araba, iki dinamometre, ip, ağırlık takımı.
Veriler ve Kayıtlar:
- 1. deneme: sağdan 2 N, soldan 2 N uygulandı; araba hareketsiz kaldı (bileşke kuvvet 0 N).
- 2. deneme: sağdan 4 N, soldan 2 N uygulandı; araba sağa doğru hareket etti (bileşke kuvvet 2 N).
- 3. deneme: sağdan 3 N, soldan 3 N uygulandı; araba yine hareketsiz kaldı (bileşke kuvvet 0 N).
Değerlendirme
Deneyde topladığınız verileri diğer grupların verileri ile karşılaştırarak hipotezinizin doğruluğu hakkında yorum yapınız. Yorumlarınızı aşağıya yazınız.
Kısa Cevap: Veriler hipotezimizi doğruladı; diğer grupların sonuçları da benzerdi.
Cevap: Elde ettiğimiz veriler hipotezimizi doğruladı; eşit büyüklükteki zıt yönlü kuvvetler arabayı dengede tuttu, kuvvetlerden biri büyüyünce araba büyük kuvvetin yönünde hareket etti. Diğer grupların sonuçlarını kendi verilerimizle karşılaştırdığımızda benzer sonuçlara ulaştığımızı gördük; bu da dengelenmiş kuvvetlerin cismi durgun tuttuğu, dengelenmemiş kuvvetlerin ise cismi hareket ettirdiği hipotezimizi destekledi.
6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 60 Cevapları Birinci Kitap
Performans İstasyonu
Üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturunuz. Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisine günlük hayattan örnekler bulunuz. Konu ve bulduğunuz örnekler hakkında araştırma yapınız. Araştırma sırasında bilgi ve görsellere ulaşmak için dijital ortamlardan ve basılı kaynaklardan faydalanınız. Kullanacağınız kaynakların güvenilirliğini göz önünde bulundurunuz. Elde ettiğiniz verileri kullanarak grup arkadaşlarınızla poster oluşturunuz. Posterinizde düzeltilmesi veya posterinize eklenmesi gereken içerikler olup olmadığını değerlendiriniz. Değerlendirmeler doğrultusunda gerekli eklemeleri yapınız ve posterinizi sununuz.
Kısa Cevap: Posterimizde dengelenmiş kuvvete 3, dengelenmemiş kuvvete 3 günlük hayat örneği kullandık.
Cevap: Dörder kişilik grup oluşturduk ve dengelenmiş ile dengelenmemiş kuvvetlerin etkisine günlük hayattan örnekler bulup bu örnekler hakkında güvenilir dijital ve basılı kaynaklardan araştırma yaptık. Posterimizde dengelenmiş kuvvet örneği olarak duvarda asılı duran bir tabloyu, masada duran bir kitabı ve eşit güçle çekişen iki halat takımını; dengelenmemiş kuvvet örneği olarak tekmelenen bir futbol topunu, rüzgarın dalgalandırdığı bir bayrağı ve gaza basılınca hızlanan bir arabayı görsellerle birlikte ele aldık. Posterimizi grup içinde değerlendirip eksik gördüğümüz açıklamaları ekledikten sonra sınıfa sunduk.
Pekiştirme İstasyonu-5
Bir cisme etki eden F1 ve F2 kuvvetlerinin büyüklükleri ile ilgili sütun grafiği aşağıda verilmiştir.
1. F1 kuvveti batı, F2 kuvveti doğu yönünde uygulanıyor. Buna göre cisme etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz, bileşke kuvveti çizerek gösteriniz (Her bir kare kenarı 2 N değerindedir.).
Kısa Cevap: Bileşke kuvvet 4 N, doğu yönünde.
Cevap: Grafikte F1=6 N, F2=10 N olarak verilmiştir. F1 batı, F2 doğu yönünde olduğundan zıt yönlüdür; bileşke kuvvet büyük olan F2’nin yönünde ve 10-6=4 N büyüklüğündedir. Bileşke kuvvet, doğu yönünü gösteren ve 2 kare (4 N) uzunluğunda bir ok ile çizilir.
2. Cismin dengelenmiş kuvvetler etkisi altında olup olmadığını belirtiniz.
Kısa Cevap: Cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
Cevap: Cisim dengelenmiş kuvvetler etkisinde değildir çünkü bileşke kuvvet sıfır değil, 4 N’dur; cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
3. Cisim dengelenmemiş kuvvetler etkisindeyse dengeleyici kuvveti bularak çiziniz.
Kısa Cevap: Dengeleyici kuvvet 4 N, batı yönündedir.
Cevap: Dengeleyici kuvvet, bileşke kuvvetle aynı büyüklükte (4 N) fakat zıt yönde (batı) olmalıdır. Batı yönünü gösteren ve 2 kare uzunluğunda bir ok ile çizilir.
6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 61 Cevapları Birinci Kitap
Pekiştirme İstasyonu-6
1. Aşağıdaki cisimlere etki eden bileşke kuvvetlerin yönü ve büyüklüğünü yazınız.
Kısa Cevap:
- L cismi: 5 N, doğu.
- M cismi: 3 N, kuzey.
Cevap:
- L cismine uygulanan kuvvetlerden F1=5 N batı yönünde, F2=4 N, F3=3 N ve F4=3 N ise doğu yönündedir. Doğu yöndeki kuvvetler toplanır: 4+3+3=10 N. Bileşke kuvvet, büyük olan doğu yönünde ve 10-5=5 N büyüklüğündedir.
- M cismine uygulanan kuvvetlerden F1=8 N ve F2=5 N yukarı (kuzey), F3=4 N ve F4=6 N aşağı (güney) yönündedir. Yukarı yöndeki kuvvetler toplanır: 8+5=13 N, aşağı yöndekiler toplanır: 4+6=10 N. Bileşke kuvvet, büyük olan kuzey yönünde ve 13-10=3 N büyüklüğündedir.
2. Aşağıda bir cisme etki eden üç kuvvetten ikisi verilmiştir. Dengeleyici kuvvete bakarak cisme etki eden üçüncü kuvvetin ve bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz, tablodaki ilgili alanlara yazınız.
Kısa Cevap: 3. Kuvvet: doğu, 6 N. Bileşke Kuvvet: doğu, 4 N.
Cevap: F1=5 N batı ve F2=3 N doğu, dengeleyici kuvvet ise 4 N batı yönünde verilmiştir. Dengeleyici kuvvet bileşke kuvvetle aynı büyüklükte fakat zıt yönlü olduğundan bileşke kuvvet 4 N doğu yönündedir. Bu durumda üçüncü kuvvet F3=6 N doğu yönünde olmalıdır çünkü doğu yöndeki kuvvetlerin toplamından batı yöndeki kuvvet çıkarıldığında bileşke kuvvete ulaşılır: (3+6)-5=4 N doğu.
| Yönü | Büyüklüğü | |
| 3. Kuvvet (F3) | Doğu | 6 N |
| Bileşke Kuvvet | Doğu | 4 N |
3. Aşağıda bir cisme etki eden üç kuvvetten ikisi verilmiştir. Bileşke kuvvete bakarak cisme etki eden üçüncü kuvvetin ve dengeleyici kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz, tablodaki ilgili alanlara yazınız.
Kısa Cevap: 3. Kuvvet: yukarı, 6 N. Dengeleyici Kuvvet: aşağı, 5 N.
Cevap: F1=2 N yukarı ve F2=3 N aşağı, bileşke kuvvet (R) ise 5 N yukarı yönünde verilmiştir. Bileşke kuvvetin 5 N yukarı olabilmesi için üçüncü kuvvet F3=6 N yukarı yönünde olmalıdır çünkü yukarı yöndeki kuvvetlerin toplamından aşağı yöndeki kuvvet çıkarıldığında bileşke kuvvete ulaşılır: (2+6)-3=5 N yukarı. Dengeleyici kuvvet, bileşke kuvvetle aynı büyüklükte ve zıt yönde olduğundan 5 N aşağı (güney) yönündedir.
| Yönü | Büyüklüğü | |
| 3. Kuvvet (F3) | Yukarı | 6 N |
| Dengeleyici Kuvvet | Aşağı | 5 N |
4. Aşağıda günlük hayattan verilen örnek durumları inceleyiniz. Cisimlerin dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olduğu örnekleri işaretleyiniz.
Kısa Cevap: Sabit süratli bisiklet, masada duran kitap ve duvardaki tablo dengelenmiş kuvvet etkisindedir.
Cevap:
- Daldan düşen elma: dengelenmemiş kuvvet etkisindedir, çünkü yer çekimi etkisiyle hızlanarak düşer.
- Hızlanan araba: dengelenmemiş kuvvet etkisindedir, çünkü hızı artmaktadır.
- Sabit süratli bisiklet: dengelenmiş kuvvet etkisindedir, çünkü sabit süratle hareketine devam etmektedir.
- Masada duran kitap: dengelenmiş kuvvet etkisindedir, çünkü durgun halini korumaktadır.
- Yukarı atılan top: dengelenmemiş kuvvet etkisindedir, çünkü yer çekimi etkisiyle yavaşlayıp yön değiştirir.
- Duvardaki tablo: dengelenmiş kuvvet etkisindedir, çünkü asılı olduğu yerde hareketsiz durmaktadır.
