7. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 195-196 Cevapları
İstatistiksel Araştırma Süreçlerinin İncelenmesi Neler Öğrendik Cevapları
3. Tema- İstatistiksel Araştırma Süreci: Sevgi’nin Burdur Gölü araştırmasındaki hatalı yorumları buluyor, grafiği kendimiz yorumluyor, Oğuz’un sosyal medya anketinde kişisel verilerin gizliliğini ve katılımcı haklarını etik açıdan tartışıyoruz.
İçindekiler
7. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 195 Cevapları Birinci Kitap
Neler Öğrendik?
1) Sevgi, Burdur Gölü’nün yüzey alanının son 50 yılda yaklaşık %44 azaldığını ve gölün su seviyesindeki metre cinsinden azalmanın günümüzde de hızla devam ettiğini bir gazete haberinde okumuştur. Bu haberden çok etkilenen Sevgi, Burdur Gölü’ndeki su seviyesinin azalması ile ilgili bir araştırma yapmıştır.
Sevgi’nin yaptığı araştırmanın adımları aşağıda verilmiştir:
a) Araştırma Sorusu Belirleme: “Burdur Gölü’ndeki su seviyesinin yıllara göre değişimi nasıldır?”
b) Verileri Toplama: Araştırmayla ilgili hazır verilere güvenilir kaynaklardan ulaşmıştır.
c) Verileri Görselleştirme ve Özetleme: Sevgi, güvenilir kaynaklardan elde ettiği verileri dijital bir araçla çizgi grafiği kullanarak aşağıdaki gibi görselleştirmiştir.
Grafik: Burdur Gölü’nün Su Seviyesindeki Değişim
(Çizgi grafiğinde yatay eksende 1961’den 2021’e dörder yıl arayla yıllar, dikey eksende 830 m ile 860 m arasında su seviyesi yer almaktadır. Su seviyesi 1960’larda yükselerek 1968-1969 yıllarında yaklaşık 857 m ile en yüksek değerine ulaşmış, 1977’ye kadar yaklaşık 852 m’ye inmiş, 1979-1985 arasında yaklaşık 853 m’de kalmış, 1985’ten sonra sürekli azalarak 2021’de yaklaşık 839 m’ye düşmüştür.)
(Genel ağdan alınmıştır.)
ç) Verileri Yorumlama: Sevgi bu grafiği inceleyerek aşağıdaki yorumları yapmıştır:
- “Burdur Gölü’nün su seviyesi, 1973’ten itibaren sürekli azalma eğilimindedir.”
- “Göldeki su seviyesi 2035’te 820,50 metre olabilir.”
- “Burdur Gölü’nün su seviyesindeki değişimin araştırılmasıyla elde edilen veriler, aynı bölgede bulunan Eğirdir Gölü için de geçerlidir.”
Bu araştırma süreci adımlarını ve grafiği inceleyerek Sevgi’nin hatalı yorumlarını belirleyiniz ve grafiğe ilişkin kendi yorumunuzu yazınız.
Kısa Cevap: Üç yorum da hatalıdır.
- 1. yorum: 1973’ten sonra su seviyesi 1977-1979 arasında yükselmiş, 1979-1985 arasında aynı kalmıştır; bu yüzden “sürekli azalma” ifadesi hatalıdır. Sürekli azalma 1985’ten sonra başlamıştır.
- 2. yorum: Son yıllarda seviye yılda yaklaşık 0,4-0,6 m azalmıştır; bu hızla 2035’te yaklaşık 831-833 m beklenir. 820,50 m gibi çok düşük ve kesin bir değer veriye dayanmaz.
- 3. yorum: Veriler yalnızca Burdur Gölü’ne aittir; Eğirdir Gölü için genelleme yapılamaz.
Kendi yorumum: Burdur Gölü’nün su seviyesi 1968-1969’da en yüksek değerine ulaşmış, 1985’ten sonra her yıl azalarak 2021’de yaklaşık 839 m’ye düşmüştür; son yıllarda azalma hızlanmıştır.
Cevap: Sevgi’nin araştırma sorusu, veri toplama ve görselleştirme adımları uygundur: soru nettir, hazır veriler güvenilir kaynaklardan alınmıştır ve zamana bağlı değişim için çizgi grafiği seçilmiştir. Hatalar yorumlama adımındadır.
1. yorum hatalıdır: Grafikte su seviyesi 1973’ten 1977’ye azalmış, ancak 1977’den 1979’a yükselmiş ve 1979-1985 arasında yaklaşık 853 m’de sabit kalmıştır. Bu yüzden “1973’ten itibaren sürekli azalma” ifadesi grafikle uyuşmaz. Su seviyesi ancak 1985’ten sonra sürekli azalmıştır.
2. yorum hatalıdır: Grafikten yaklaşık okunan değerlere göre su seviyesi 1989’dan 2021’e yaklaşık 852 m’den 839 m’ye, yani 32 yılda yaklaşık 13 m (yılda yaklaşık 0,4 m) azalmıştır. Son 12 yılda (2009-2021) ise yaklaşık 845,7 m’den 839 m’ye inerek yılda yaklaşık 0,55 m azalmıştır. Bu hızla 2021’den 2035’e kadar geçen 14 yılda seviyenin yaklaşık 6-8 m daha azalarak 831-833 m civarına inmesi beklenir. 820,50 m’ye inebilmesi için yılda yaklaşık 1,3 m azalması gerekirdi; grafikte böyle bir hız hiç görülmemiştir. Ayrıca santimetresine kadar kesin bir değer vermek de veriyle desteklenemez.
3. yorum hatalıdır: Sevgi yalnızca Burdur Gölü’nün verilerini incelemiştir. Eğirdir Gölü aynı bölgede olsa da farklı bir göldür; beslendiği kaynaklar, suyun kullanımı ve yağış durumu farklı olabilir. Bir gölün verilerine bakarak başka bir göl hakkında yorum yapmak hatalı bir genellemedir.
Kendi yorumum: Burdur Gölü’nün su seviyesi 1960’larda yükselmiş ve 1968-1969’da yaklaşık 857 m ile en yüksek değerine ulaşmıştır. 1970’lerde ve 1980’lerin ilk yarısında 852-853 m civarında inip çıkmış, 1985’ten sonra ise her yıl azalmıştır. 1968’deki yaklaşık 857 m’lik seviye 2021’de yaklaşık 839 m’ye inmiş, yani su seviyesi yaklaşık 18 m düşmüştür. Özellikle 2009’dan sonra azalma hızlanmıştır. Bu eğilim sürerse gölün su seviyesi azalmaya devam edebilir.
7. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 196 Cevapları Birinci Kitap
2) Oğuz, okulundaki öğrencilerin günlük sosyal medya kullanım sürelerini araştırmak amacıyla bir anket hazırlamıştır. Anketi uygularken bazı öğrenciler sosyal medyada hangi hesapları takip ettiklerini ve hangi uygulamalarda ne kadar zaman geçirdiklerini söylemek istememiştir.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) Oğuz’un hazırladığı anket soruları ne olabilir?
Kısa Cevap: “Günde kaç saat sosyal medya kullanıyorsunuz?”, “Sosyal medyada hangi hesapları takip ediyorsunuz?”, “Hangi uygulamalarda ne kadar zaman geçiriyorsunuz?”
Cevap: Öğrencilerin hangi hesapları takip ettiklerini ve hangi uygulamalarda ne kadar zaman geçirdiklerini söylemek istemediklerine göre Oğuz’un anketinde şu sorular olabilir:
- Günde ortalama kaç saat sosyal medya kullanıyorsunuz?
- Sosyal medyada hangi hesapları takip ediyorsunuz?
- Hangi sosyal medya uygulamalarını kullanıyorsunuz ve her birinde günde ne kadar zaman geçiriyorsunuz?
Son iki soru öğrencilerin özel hayatıyla ilgili ayrıntılar istediği için bazı öğrenciler bu soruları cevaplamak istememiştir.
b) Oğuz’un veri toplama adımında karşılaştığı sorunu yaşamamak ve kişisel verilerin gizliliğini sağlayabilmek için anket sorusu hazırlarken dikkat edilmesi gerekenleri yazınız.
Kısa Cevap: Yalnızca araştırma sorusu için gerekli olan günlük toplam kullanım süresi sorulmalı; takip edilen hesaplar gibi özel bilgiler sorulmamalıdır. Anket isimsiz olmalı, amacı açıklanmalı, katılım gönüllü olmalı ve cevaplar gizli tutulmalıdır.
Cevap: Anket sorusu hazırlarken şunlara dikkat edilmelidir:
- Araştırmanın amacı günlük kullanım süresini bulmak olduğu için yalnızca “Günde toplam kaç saat sosyal medya kullanıyorsunuz?” gibi amaca uygun sorular sorulmalıdır.
- Takip edilen hesaplar, kullanılan uygulamaların adları gibi araştırmayla ilgisi olmayan özel bilgiler sorulmamalıdır.
- Süre “0-1 saat, 1-2 saat, 2-3 saat, 3 saatten fazla” gibi seçeneklerle sorularak öğrencilerin kendilerini rahat hissetmesi sağlanabilir.
- Anket isimsiz olmalı, ad-soyad veya okul numarası istenmemelidir.
- Anketin amacı öğrencilere açıklanmalı, katılımın gönüllü olduğu ve cevapların gizli tutulacağı belirtilmelidir.
c) Veri toplama adımında katılımcıların gönüllü katılımı sağlanmazsa ya da mahremiyetlerine saygı gösterilmezse hangi etik sorunlar ortaya çıkabilir?
Kısa Cevap: Katılımcıların izni olmadan kişisel bilgileri toplanmış ve özel hayatlarının gizliliği ihlal edilmiş olur. Katılımcılar kendilerini baskı altında hisseder, araştırmacıya güvenleri sarsılır ve doğru cevap vermeyebilir. Bilgilerin izinsiz paylaşılması Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na aykırıdır.
Cevap: Gönüllü katılım sağlanmaz veya mahremiyete saygı gösterilmezse şu etik sorunlar ortaya çıkar:
- Katılımcıların rızası olmadan kişisel bilgileri toplanmış olur; bu durum özel hayatın gizliliğine aykırıdır ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uymaz.
- Kendini zorlanmış hisseden katılımcılar araştırmacıya güvenmez, sorulara yanlış veya eksik cevap verebilir; bu da araştırmanın güvenilirliğini azaltır.
- Toplanan bilgiler başkalarıyla paylaşılırsa katılımcılar alay, zorbalık veya dışlanma gibi durumlarla karşılaşabilir.
- Katılımcıların bir sonraki araştırmalara katılma isteği azalır.
ç) Öğrencilerin bazı anket sorularını yanıtlamak istememesi araştırma sonuçlarını nasıl etkiler?
Kısa Cevap: Cevap vermeyen öğrenciler olduğu için veri seti eksik kalır ve örneklem küçülür. Cevap vermeyenler belirli bir gruptansa (örneğin sosyal medyayı çok kullananlarsa) sonuçlar yanlı olur ve okulun gerçek durumunu yansıtmaz.
Cevap: Bazı öğrencilerin soruları yanıtlamaması veri setinin eksik kalmasına ve örneklemin küçülmesine neden olur; az sayıda veriyle yapılan yorumların güvenilirliği azalır. Ayrıca cevap vermeyen öğrenciler rastgele değil de belirli bir gruptan olabilir. Örneğin sosyal medyada çok zaman geçiren öğrenciler bunu söylemek istemediyse hesaplanan ortalama kullanım süresi gerçekte olduğundan düşük çıkar. Böylece araştırma sonuçları yanlı olur ve okuldaki öğrencilerin gerçek sosyal medya kullanım süresini doğru yansıtmaz.
3) Aşağıdakilerden hangisi kişisel verilerin gizliliğini korumak için doğru bir davranıştır?
A) Tanımadığınız kişilerle kimlik bilgilerinizi paylaşmak
B) Sosyal medya hesabınızın şifresini arkadaşınıza söylemek
C) Güvenilmeyen sitelere ad, soyad, adres ve telefonunuzu yazmak
D) İnternet hesaplarınız için güçlü ve tahmin edilmesi zor şifreler kullanmak
Kısa Cevap: D) İnternet hesaplarınız için güçlü ve tahmin edilmesi zor şifreler kullanmak
Cevap: Doğru cevap D seçeneğidir. Güçlü ve tahmin edilmesi zor şifreler, hesaplarımıza başkalarının girmesini zorlaştırarak kişisel verilerimizi korur. A, B ve C seçeneklerindeki davranışlar ise kimlik bilgilerimizin, şifremizin ve iletişim bilgilerimizin başkalarının eline geçmesine yol açarak kişisel verilerimizin gizliliğini tehlikeye atar.
4) Kişisel verilerin korunmaması aşağıdakilerden hangisine yol açabilir?
A) Her bireyin özel hayatına daha fazla saygı duyulmasına
B) Araştırma sonuçlarının güvenilirliğinin artmasına
C) Toplumda güven duygusunun zedelenmesine
D) Kişilerin verilerinin güvenli bir şekilde saklanmasına
Kısa Cevap: C) Toplumda güven duygusunun zedelenmesine
Cevap: Doğru cevap C seçeneğidir. Kişisel veriler korunmazsa insanların bilgileri izinsiz kullanılır ve paylaşılır; bu durumu yaşayan kişiler kurumlara, araştırmacılara ve birbirlerine güvenmemeye başlar. A, B ve D seçenekleri ise kişisel verilerin korunmasının olumlu sonuçlarıdır; verilerin korunmaması bu sonuçlara yol açmaz.
